Ι.Ν. 12 Αποστόλων: Ένα βυζαντινό – κόσμημα στην καρδιά της Θεσσαλονίκης

Ι.Ν. 12 Αποστόλων: Ένα βυζαντινό – κόσμημα στην καρδιά της Θεσσαλονίκης

«Κρυμμένος» στην καρδιά της Θεσσαλονίκης βρίσκεται ένας ναός κόσμημα της βυζαντινής εποχής, ο οποίος μάλιστα το 1988 ανακηρύχθηκε μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Πρόκειται για το ναό των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων, ο οποίος βρίσκεται κοντά στην αρχή της οδού Αγίου Δημητρίου, δίπλα στα δυτικά τείχη της πόλης. Η επωνυμία Άγιοι Απόστολοι, είναι αρκετά μεταγενέστερη της κατασκευής του και πιθανότατα δόθηκε στο ναό το 19ο αιώνα, ενώ οφείλεται σε παράδοση, σύμφωνα με την οποία ο ναός καλυπτόταν με δώδεκα θόλους, που συμβόλιζαν τους 12 Αποστόλους. Ωστόσο, ο συγκεκριμένος ναός αρχικά ήταν αφιερωμένος στην Παναγία, όπως φαίνεται και από τα θέματα των τοιχογραφιών, που απεικονίζουν σκηνές από το βίο της Θεοτόκου.

 

Ο ναός των Αγίων Αποστόλων είναι στενά συνδεδεμένος με την ιστορία της Θεσσαλονίκης και αποτελεί το σημαντικότερο δείγμα της τέχνης της εποχής των Παλαιολόγων (1261-1453), αντικατοπτρίζοντας παράλληλα την οικονομική και πολιτική ακμή της εποχής. Μάλιστα, είναι χαρακτηριστικό ότι ο ναός των Αγίων Αποστόλων αποτελούσε αρχικά Καθολικό μεγάλης Μονής, από την οποία σώζονται το πρόπυλο και η κινστέρνα (δεξαμενή). Επίσης, εξαιρετικής αισθητικής και σημασίας θεωρούνται τα ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες του, ενώ ακολουθήθηκε η καλλιτεχνική παράδοση της Κωνσταντινούπολης.

 

 

Αφιερωμένος στην Παναγία Γοργοϋπήκοο

Σύμφωνα με τρεις σωζόμενες επιγραφές το μνημείο ιδρύθηκε με χορηγία του οικουμενικού πατριάρχη Νίφωνος Α΄ μεταξύ των ετών 1310-1314, ενώ το έργο του συνέχισε ο μαθητής του και ηγούμενος της Μονής, Παύλος. Μάλιστα, ο δεύτερος κτήτορας εικονίζεται γονατιστός μπροστά από την ένθρονη Βρεφοκρατούσα στον νάρθηκα. Η απεικόνιση του ηγούμενου Παύλου μπροστά στην ένθρονη Θεοτόκο, αλλά και οι σκηνές με την Παναγία σε διάφορα σημεία του ναού ενισχύουν την άποψη πως αρχικά επρόκειτο για βυζαντινό μοναστήρι, το οποίο ήταν αφιερωμένο στην Παναγία και πιθανότατα να ήταν η Μονή της Θεοτόκου Γοργοϋπηκόου.

Εκατό χρόνια μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους (1430) ο πασάς Cerezi Kasim μετέτρεψε το ναό σε τζαμί, δίνοντας του το όνομά του. Το τζαμί ονομαζόταν επίσης και Soğuk Su (δηλαδή, του κρύου νερού) λόγω της κινστέρνας. Μάλιστα, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας έγιναν διάφορες επεμβάσεις και κατεδαφίστηκε το καμπαναριό.

 

 

Εντυπωσιακά ψηφιδωτά

Τα ψηφιδωτά που σώζονται εντός του ναού είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά και μιμούνται τα περίφημα ψηφιδωτά της Μονής της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, υπέστησαν πολλές ζημιές την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όταν οι Τούρκοι αφαίρεσαν τις χρυσές ψηφίδες. Αριστουργηματικά ψηφιδωτά της εποχής του Νίφωνα σώζονται αποσπασματικά στα υψηλότερα σημεία του κυρίως ναού: ο Παντοκράτορας και οι προφήτες στον τρούλο, οι Ευαγγελιστές στα σφαιρικά τρίγωνα, το Δωδεκάορτο στις καμάρες και το δυτικό τοίχο και άγιοι μάρτυρες. Πρόκειται για το τελευταίο ψηφιδωτό σύνολο της Θεσσαλονίκης και από τα τελευταία στο Βυζάντιο, προτού αρχίσει η πτωτική πορεία της αυτοκρατορίας.

Ωστόσο, τοιχογραφίες υψηλής αισθητικής και ποιότητας εντοπίζονται και στα χαμηλότερα τμήματα του κυρίως ναού, το νάρθηκα, το περίστωο και το βόρειο παρεκκλήσι του Προδρόμου με σκηνές από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη και με θέματα συμβολικά ή εμπνευσμένα από την υμνογραφία. Ξεχωρίζουν η Ρίζα του Ιεσσαί, δηλαδή το γενεαλογικό δένδρο της Θεοτόκου στον ανατολικό τοίχο του νότιου περιστώου, οι προεικονίσεις της Παναγίας στο βόρειο τοίχο της ίδιας στοάς, οι ψυχές των δικαίων στο χέρι του Θεού πάνω από τη δυτική είσοδο του εσωνάρθηκα, ο ύμνος των Χριστουγέννων στη βόρεια στοά και ο βίος του Προδρόμου στο βόρειο παρεκκλήσι.

 

 

 

Πηγή: Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών & vizantinoinaoi.com

 

Αφήστε μια απάντηση