Βοιωτία: Η ιστορική Μονή της Ιερουσαλήμ και ο ρόλος της στην Τουρκοκρατία!

Στις πλαγιές του Παρνασσού, κοντά στη Δαύλεια Βοιωτίας, βρίσκεται η ιστορική μονή της Ιερουσαλήμ ή «Γερσαλή», ένα από τα ιστορικότερα μοναστήρια της περιοχής, το οποίο θεωρείται πως κτίστηκε τον 11ο αιώνα μ.Χ. Η ονομασία της πιθανότατα υποδεικνύει τη σύνδεση της με την Παλαιστίνη, καθώς στην ευρύτερη περιοχή του Παρνασσού εικάζεται πως κατά τη βυζαντινή περίοδο διέμεναν ασκητές από τους Άγιους Τόπους. Ο ναός της μονής είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου, ενώ πανηγυρίζει στις 23 Αυγούστου. Είναι χαρακτηριστικό πως η μονή είναι προστατευμένη από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα σε μία διάταξη που θυμίζει μεσαιωνική οχύρωση, καθώς το εσωτερικό των τειχών αποτελούν τα κελιά των μοναχών. Στο κέντρο του τετραγώνου που διαμορφώνεται εσωτερικά βρίσκεται το καθολικό της μονής.

 

Υπό την προστασία της Μονής του Σινά

Το μοναστήρι ιδρύθηκε πιθανότατα το 1088, στα χρόνια του Αλεξίου του Α’, αυτοκράτορα του Βυζαντίου, χρονολογία ανοικοδόμησης και του καθολικού του, ωστόσο ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι υπήρχε ήδη πριν από το 1000. Η σημερινή μορφή του Καθολικού δεν είναι η αρχική, καθώς πρέπει να προηγήθηκαν στην ίδια θέση άλλοι δύο ναοί, που καταστράφηκαν από σεισμό το 1870 και από πυρκαγιές. Αξίζει να αναφερθεί πως το 1766, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις πιέσεις που ασκούσαν οι Οθωμανοί, τέθηκε υπό την προστασία της μονής της Αγίας Αικατερίνης του Σινά, της οποίας παρέμεινε μετόχι επί μεγάλο χρονικό διάστημα, και συγκεκριμένα μέχρι το 1905. Η Επανάσταση του 1821 υπήρξε ορόσημο για το μοναστήρι, καθώς υποστήριξε με κάθε τρόπο τον Αγώνα συμμετέχοντας ενεργά σε καίρια ιστορικά γεγονότα της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, όπως για παράδειγμα στη μάχη της Αράχοβας το 1826. Σήμερα λειτουργεί ως γυναικείο μοναστήρι και στο σκευοφυλάκιό του φυλάσσονται σημαντικά κειμήλια, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει η συλλογή των μεταβυζαντινών εικόνων και των έργων μεταλλοτεχνίας.

Η Βρεφοκρατούσα και ο σπηλαιώδης ναός

Στο μοναστήρι φυλάσσονται φορητές εικόνες, που χρονολογούνται στα τέλη του 17ου αιώνα και είναι Κρητικής τεχνοτροπίας, έργα του Νικολάου Καλλέργη (όπως αποδεικνύεται από υπογραφή στην εικόνα των Ταξιαρχών). Οι σπουδαιότερες εικόνες είναι η εικόνα του Παντοκράτορα με την ήρεμη έκφραση της μορφής του, η εικόνα της Θεοτόκου που κρατά το μικρό Ιησού προσευχόμενο, αυτή του Προδρόμου που απεικονίζεται με φτερά ως προάγγελος του Μεσσία και των Αρχαγγέλων που κρατούν μετάλλιο του Κυρίου. Επίσης διασώθηκε και η φορητή εικόνα της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας, ένα εξαίσιο και περίτεχνο έργο του 16ου αιώνα, ένας από τους σημαντικότερους θησαυρούς της Μονής, η οποία φυλάσσεται και μεταφέρεται στο μοναστήρι για προσκύνημα μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις.

Ένα από τα αξιοθέατα της μονής είναι και ο σπηλαιώδης ναός της Φανερωμένης, λίγο ψηλότερα μέσα στο δάσος, σημείο το οποίο  αποτελούσε σκήτη μοναχού. Η σπηλιά μετασχηματίστηκε σε ναό την εποχή που οι ασκητές των Αγίων Τόπων κατέφυγαν στην περιοχή λόγω των διωγμών τους από τους Άραβες Σαρακηνούς. Σε αυτόν υπάρχουν υπέροχες τοιχογραφίες, ίδιας εποχής με των φορητών εικόνων. Συγκεκριμένα, διαθέτει κτιστό τέμπλο με τοιχογραφίες των Όψιμων Μεταβυζαντινών χρόνων. Επίσης, στην πόλη της Δαύλειας αναστηλώθηκε κτιριακό συγκρότημα των Όψιμων Μεταβυζαντινών χρόνων, το οποίο αποτελούσε μετόχι της μονής Ιερουσαλήμ και χρησίμευε ως κατοικία των μοναχών σε περιόδους δυσμενών καιρικών συνθηκών, όταν δηλαδή δεν ήταν δυνατή η διαβίωσή τους στο μοναστήρι.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας

Η δραστηριότητα του μοναστηριού την περίοδο της Τουρκοκρατίας είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι μοναχοί νοσήλευαν αρρώστους και τραυματίες, συντηρούσαν οικογένειες αγωνιστών, ανεφοδίαζαν τους κλέφτες αλλά και κρατούσαν ζωντανή την ελληνική γλώσσα και την παράδοση. Μάλιστα, χρησιμοποιήθηκε ως κέντρο ανεφοδιασμού των εξεγερμένων της ανατολικής Ρούμελης. Αυτός είναι και ο λόγος που το συγκεκριμένο μοναστήρι πολλές φορές πολιορκήθηκε και καταστράφηκε από Τούρκους και Αλβανούς, όπως κατά την διάρκεια της επανάστασης του 1770 που καταστράφηκε από επιδρομές Αλβανών.

Αξίζει να αναφερθεί ότι η νικηφόρα έκβαση της Μάχης της Αράχωβας το 1826, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην Μονή Ιερουσαλήμ. Τότε, ο ηγούμενος της μονής Παφνούτιος έστειλε μήνυμα στον Γεώργιο Καραϊσκάκη με τον ανιψιό του, προκειμένου να του πει πως ένα ασκέρι 2000 Τουρκαλβανών είχαν κατασκηνώσει στο μοναστήρι και πως θα περνούσαν από την Αράχωβα με προορισμό τα Σάλωνα να βοηθήσουν τους πολιορκημένους Τούρκους από τον Πανουργιά και τον Δυοβουνιώτη.

 

 

Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Θηβών και Λιβαδειάς, onparnassos.gr, greekorthodoxreligioustourism.blogspot.com

Αφήστε μια απάντηση